Kediler ve kedil hayvanlara bayılan ben, zaman buldukça internet aracılığıyla bu hayvanlar hakkında araştırma yaparım. Bana göre hem kedi, hem de kedil hayvanlar hem görünüşleri, hem de davranış şekilleri açısından evrimin bize hediye ettiği hârika canlılar. Bir aslanın soyluluğunu, bir pumanın mâsum ve vahşi şirinliğini göz ardı etmek pek de kolay değildir bizce. Kedil hayvanlar ayrıca herhangi bir formda dünyanın her yerinde bulunurlar. Afrika’da yaşayan serval; Afrika’da, Ortadoğu’nun belirli bölgelerinde ve Türkiye’nin güneybatı bölümlerinde yaşayan karakulak kedisi; Orta Asya ve Doğu Avrupa’da yaşayan Pallas kedisi dünyaya dağılmış sayısız kedil hayvan türünün sadece birkaç örneğidir.

Antik Mezo-Amerikan uygarlıkları ve kültürlerine büyük ilgi duyan bir insan olarak ben, bu uygarlıklarda da bazı kedil hayvanların çok önemli bir yere sahip olduklarını gördüm. En başta jaguar adını verdiğimiz büyük kedil hayvanlar bütün Mezo-Amerikan uygarlıklarında tanrı mertebesinde önemli bir konuma yükselmişlerdir. Fakat jaguardan daha az önemli görülmüş olsa da, Mezo-Amerika’da büyük bir yeri olan şirin bir kedil hayvan daha vardır. Bu kedil hayvan Türkçe’de oselo veya oselo kedisi, İngilizce’de ocelot, İspanyolca’da da el ocelote olarak geçen küçük bir kedil hayvandır.

Kelimenin kökenine baktığımızda karşımıza yine Mezo-Amerika’nın esrârengiz dili Nahuatl çıkmaktadır. Nahuatl’da ocelotl, jaguar anlamına gelirdi. Oselo kelimesi jaguar anlamına gelen Nahuatl’daki bu kelimeden gelmektedir. Nahuatl dilini konuşan insanlar ise oselonun kendisi için tlacoocelotl kelimesini kullanırlardı. Bu ifade motamot yarı-jaguar anlamına gelmektedir ki, bu mantıklı bir adlandırmadır, çünkü oselo jaguardan daha küçük, görünüş olarak ise jaguara son derece benzeyen bir kedil hayvandır.

Oselolar Orta Amerika’nın büyük bir bölümü ve Güney Amerika’nın kuzeyinden başlayarak neredeyse orta ve güneydoğu kısımlarına kadar dağılmışlardır. Benekli bir kedil hayvan olup, her bir oselo bireyinin kendine has bir benek deseni vardır. Omuz kısmında yükseklikleri 50 cm’ye kadar çıkabilmektedir. Yalnız yaşayan ve insanlardan da kaçan hayvanlardır; sadece üreme dönemlerinde bir araya gelirler. Bu özelliğinden dolayı hayalet kedi olarak da bilinir. Genellikle bir ya da iki, nadir olarak da üç yavru dünyaya getirebilirler. Son derece usta avcılar olup, kendilerinden büyük olan hayvanları da etkisiz hale getirip avlayabilirler. Bu hayvanlar arasında tam büyüklüğe ulaşmamış geyikler de bulunmaktadır. Ayrıca kertenkele, yılan, tavşan, opossum ve hatta küçük boyutlardaki timsahları tüketirler.

Spiritüel anlamda oselolar, eylemlerde gizliliği, içgüdüyü, bağımsızlık ve kendine yetebilmeyi sembolize ederler. Aztekler, oselonun kendilerine muharebelerde koruma sağlayabileceğine ve acil tehlike durumlarında kendilerine rehberlik edebileceklerine inanırlardı. Oselolar ayrıca Mezo-Amerika’da yapılmış çömlekler ve taştan oymalar gibi sanat eserlerinde sıklıkla görülürlerdi. Bunun dışında oselolar postlarının güzelliğinin bir sonucu olarak avlanırlar ve postları savaşçılar tarafından bir dekorasyon olarak giyilirdi.

Oseloların soyu 1980’li yıllar gibi yakın bir tarihte tükenme tehlikesiyle karşı karşıyaydı. Bugün ise daralmakta olan yaşam alanlarına rağmen, soylarının yakın gelecekte tükenme tehlikesi ortadan kalkmıştır.